- تعداد نمایش : 103
- تعداد دانلود : 103
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/2010
- کد IranDOI مقاله: IranDOI :10.irandoi.2002/bahareadab.2026 .19 .8227
سال : 19
شماره : 4
شماره پی در پی : 122
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 19،
شماره 4،
،
شماره پی در پی 122
تحلیل و بررسی ویژگیهای سبکی پندنامه عطار نیشابوری
صفحه
(179
- 205)
محمدهادی مرادی (نویسنده مسئول)
تاریخ دریافت مقاله
: اسفند 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: خرداد 1405
چکیده
زمینه و هدف: پندنامه اثری تعلیمی ـ اخلاقی از فریدالدین عطار نیشابوری است که از آثار برجسته مشتمل بر پند و اندرز در ادب فارسی بشمار میرود. این اثر با زبانی موجز و اندرزگونه به تبیین آموزه های اخلاقی و دینی میپردازد. هدف پژوهش حاضر بررسی سبکشناسانه این اثر در سطوح زبانی، ادبی و فکری است. مسأله اصلی این پژوهش، تبیین ویژگیهای سبکشناسانه پندنامه در سطوح مختلف سبکی است تا چگونگی تأثیر عناصر زبانی و ادبی در انتقال مفاهیم اخلاقی و تعلیمی این اثر را مشخص نماید.
روش تحقیق: روش تحقیق در این مقاله توصیفی ـ تحلیلی و بر مبنای مطالعات کتابخانه ای و شیوه سندکاوی صورت گرفته است. بدین شکل که متن پندنامه در سطوح مختلف زبانی، ادبی و فکری بررسی شده و نتایج بشکل نمودار آماری ارائه گردیده است.
یافته های پژوهش: یافته های پژوهش حاکی از آن است که در سطح زبانی، بسامد واژگان انتزاعی و اصطلاحات دینی در پندنامه بیش از واژگان حسی است و این امر با ماهیت تعلیمی و دینی اثر، متناسب است. در سطح نحوی، هنجارشکنیهایی چون جابه جایی فعل و تقدیم و تأخیر اجزای جمله بسامد بالایی دارد و وجه های خبری و امری بیشترین بسامد را دارند. از نظر آوایی، وزن این منظومه رمل مسدس محذوف است و تنوع قافیه و ردیف و کاربرد گسترده انواع سجع، جناس و تکرار، به موسیقی و تأثیرگذاری اثر افزوده است. همچنین در سطح ادبی، آرایه هایی همچون تشبیه، کنایه، تضاد و سیاقه الاعداد بیشترین بسامد را داشته اند.
نتایج تحقیق: نتایج تحقیق نشان دهنده آن است که میان سطوح مختلف زبانی و ادبی با محتوای اخلاقی ـ تعلیمی پندنامه هماهنگی معناداری وجود دارد و عناصر سبکی در خدمت تقویت پیامهای تعلیمی و تربیتی و اندرزگونه اثر قرار گرفته اند.
کلمات کلیدی
پندنامه
, سبکشناسی
, سطح زبانی
, سطح ادبی
, سطح فکری. عطار نیشابوری
- قرآن کریم. ترجمه بهاءالدین خرمشاهی.
- اشراقی. سید علی محمد (1392). بدیع. کابل: لاجورد، ص86.
- افکاری. محسن و دیگران (1402). «بررسی و تحلیل سبک فکری اشعار مرتضی امیری اسفندقه بر اساس نظریه سبکشناسی لایه ای». نشریه علمی سبکشناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب سابق). سال شانزدهم. شماره دوازدهم. پی در پی 94، صص31-48.
- حاکمی. اسماعیل (1374). «مروری بر پندنامه عطار». کیهان فرهنگی. شماره 120، صص68-69.
- داد. سیما (1371). فرهنگ اصطلاحات ادبی. تهران: مروارید، ص77.
- ذوالفقاری. محسن و دیگران (1403).« سبکشناسی زبانی و فکری دیوان حاجی محمد گیلانی و معرفی نسخه های خطی آن». نشریه علمی سبکشناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب سابق). سال هفدهم. شماره هفتم. پی در پی 101. صص35-66
- زرین کوب. عبدالحسین (1381). شعر بیدروغ: شعر بینقاب. چاپ یازدهم. تهران: نشر علمیف ص 176.
- زرین کوب. عبدالحسین (1378). صدای بال سیمرغ. تهران: سخنف صص27-25.
- سجادی. سید ضیاءالدین (1375). پند نامه عطار و چند اثر منسوب به او. سایه در خورشید. (مجموعه مقالات کنگره جهانی بزرگداشت عطار نیشابوری مهر 1374 نیشابور. ج2. تهران: انجمن آثار ملیف ص271.
- شفقت. شفیقالله (1396). آشنایی با زبان و ادبیات فارسی دری. کابل: انتشارات پرند، ص 127.
- شفقت. شفیق الله و مستعلی پارسا. غلامرضا (1403). «بررسی سبکشناسانه غزلهای ملکالشعراء قاری عبدالله». نشریه علمی سبکشناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب سابق). سال هفدهم. شماره یکم. پی در پی 95. صص179-206.
- شفیعیکدکنی. محمدرضا (1370). موسیقی شعر. چاپ دوم. تهران: آگاه، ص39.
- شفیعیکدکنی. محمدرضا (1376). شاعرآینه ها. تهران: آگاه،ص 64.
- شفیعیکدکنی. محمدرضا (1403). صور خیال در شعر فارسی. چاپ بیست و چهارم. تهران: آگه، ص53.
- شفیعیکدکنی. محمدرضا (1359). ادوار شعر فارسی از مشروطیت تا سقوط سلطنت. تهران: توس، 95.
- شمیسا. سیروس (1373). کلیات سبکشناسی. جلد دوم. تهران: فردوس، ص156.
- شمیسا. سیروس (1394). بیان. چاپ چهارم. تهران: میترا، صص49-120.
- شمیسا. سیروس (1386) نگاهی تازه به بدیع. تهران: فردوس، صص24-33-49-61-53-54-56-74-126-111-160.
- صادقیان. محمد علی (1387). زیور سخن در بدیع فارسی. تهران: انتشارات دانشگاه یزد، ص75.
- عطار نیشابوری. شیخ فریدالدین (1373). پندنامه. تصحیح: سیلوستر دوساسی. ترجمه عبدالمحمد روحبخشان. تهران: اساطیر.
- علوی مقدم. محمّد و اشرف زاده. رضا (1388). معانی و بیان. چاپ نهم. تهران: سمت، صص86-87-88-105.
- فتوحی رودمعجنی. محمود (1391). سبکشناسی، نظریه ها، رویکردها و روشها. تهران: سخن، ص251.
- فرشیدورد. خسرو (1382). درباره ادبیات و نقد ادبی. جلد دوم. تهران: امیرکبیر، ص381.
- فطوره چی. مینو (1388). «سراینده پندنامه کیست». فصلنامه تخصصی زبان و ادبیات فارسی. شماره 1.صص140-146.
- کزازی. میرجلالالدین (1368). زیباییشناسی سخن پارسی (1). بیان. تهران: مرکز، ص156.
- محسنی. احمد (1385). ردیف و موسیقی. تهران: فردوس، ص168.
- مددی. حسن (1385). عروض و قافیه (نگاهی تازه به اوزان و ضرب آهنگ شعر فارسی). تهران: انتشارات تیرگان، ص168.
- وحیدیانکامیار. تقی (1383). بدیع از دیدگاه زیبایی شناسی. تهران: دوستان، ص17.
- همایی. جلالالدین (1382). فنون بلاغت و صناعات ادبی. تهران: هما، صص74-47-257-249.